Przejdź do treści

Pęknięcia elewacji: mostkować, armować czy naprawiać – jak się decyduje

5 min czytania

„Jak szerokie jest pęknięcie?” to zwykle pierwsze pytanie i rzadko to, które przesądza. Ważniejsze są trzy inne: skąd pochodzi pęknięcie, czy jeszcze się porusza i czy przez nie wnika woda? Dopiero potem rozstrzyga się, czy wystarczy farba, czy potrzebna jest siatka zbrojąca, czy przyczyna wymaga prac budowlanych.

Rodzaje pęknięć i ich przyczyny

Obraz pęknięć często zdradza przyczynę. Tabela podsumowuje, co na ten temat podają Baunetz Wissen i Fraunhofer IBP.

Obraz pęknięć Typowa przyczyna Ocena
Pęknięcia siatkowe w tynku złożonego systemu izolacji cieplnej (WDVS) Tynk i płyta izolacyjna rozszerzają się różnie pod wpływem nasłonecznienia; zbrojenie zawodzi z powodu wadliwego materiału lub niewystarczającego osadzenia Zbrojenie powinno normalnie przejmować takie pęknięcia (Baunetz)
Pęknięcia wzdłuż styków płyt izolacyjnych Silny dalszy skurcz płyt izolacyjnych Według IBP zależne od systemu, ale jedynie uszczerbek optyczny
Pęknięcia karbowe w narożnikach okien i drzwi, na parapetach, w skrzynkach rolet Szczyty naprężeń przy otworach Według IBP niezależne od systemu, z reguły oceniane optycznie
Pionowe i poziome pęknięcia między ścianą a stropem Różnice odkształceń wskutek skurczu, nagrzewania lub pęcznienia Można ich uniknąć dzięki szczelinom dylatacyjnym (Baunetz)
Pęcherze, pęknięcia, odspojenia w tynku Niewystarczająca przyczepność do podłoża, różna rozszerzalność cieplna, reakcje chemiczne Wyjaśnić przyczynę w układzie tynku, nie przemalowywać
Pęcherze i pęknięcia siatkowe po malowaniu Nieodpowiednia farba na systemie IBP: przykład znaczenia doboru materiałów zgodnych z systemem

Wypowiedzi IBP dotyczące narożników okien i styków płyt pochodzą z kontroli budynków mieszkalnych z WDVS z twardej pianki polistyrenowej i tynkiem żywicznym (1975/76, 1983, 1995). Według IBP wyniki można przenieść na systemy mineralne.

Najpierw wyjaśnić: czy pęknięcie się ustabilizowało?

Dla pęknięć muru Baunetz Wissen zaleca postępowanie stopniowe. Powstałe pęknięcie można tymczasowo zamknąć masą uszczelniającą do fug. Jeżeli pęknięcia istnieją już bardzo długo i nie będą się zmieniać, dotychczasowy tynk należy wymienić na tynk zbrojony siatką.

Kryterium jest więc ruch, a nie szerokość. To, czy pęknięcie jeszcze pracuje, można stwierdzić tylko przez wielokrotny pomiar w oznaczonych miejscach. Jak długo trzeba to robić w danym przypadku, zależy od przyczyny.

Trzy drogi: mostkować, armować, naprawiać

Droga Kiedy pasuje Co jest udokumentowane
Mostkować Spokojne, drobne pęknięcia bez szkody funkcjonalnej, np. pęknięcia na stykach płyt po dalszym skurczu IBP: pęknięcia na stykach płyt, które początkowo powstały wskutek dalszego skurczu, można trwale zakryć farbą wypełniającą pęknięcia. Mostkowanie pęknięć oznacza zdolność materiału do przekrywania pęknięć podłoża bez uszczerbku dla funkcji lub integralności.
Armować Spokojne pęknięcia, które są większe lub częstsze; pęcherze i odspojenia powłoki Baunetz: przy długo istniejących, niezmienionych pęknięciach wymienić tynk na tynk zbrojony siatką. IBP wymienia jako środki konserwacyjne dodatkowe zbrojone warstwy tynku i zbrojone powłoki; w trzech przypadkach wystarczyłaby jednak farba. Armowanie nie jest więc środkiem obowiązkowym.
Naprawiać Pęknięcia z ruchomą przyczyną lub brakiem przyczepności tynku Baunetz: szczeliny dylatacyjne między ścianą a stropem zapobiegają różnicom odkształceń; powstałe pęknięcie można tymczasowo zamknąć masą uszczelniającą do fug. Przy wadach przyczepności należy przed powlekaniem wyjaśnić przyczynę w układzie tynku.

To, jaki ruch pęknięcia powłoka przekrywa, jest cechą systemu. Metodę badania opisuje DIN EN 1062-7 „Bestimmung der rissüberbrückenden Eigenschaften” (określanie właściwości mostkowania pęknięć; wydanie 2004-08). Wynik należy do karty technicznej danego systemu; jak czytać takie dane, pokazuje artykuł Czytanie karty technicznej: klasy V i W.

Dlaczego szerokości pęknięć obowiązują tylko dla danego systemu

Liczby dotyczące szerokości pęknięć zawsze odnoszą się do konkretnego systemu. Przykład z dopuszczenia DIBt dla systemu powłokowego na żelbecie w wannach wychwytowych (nie dla elewacji): system trwale przekrywa pęknięcia o szerokości do 0,4 mm; istniejące pęknięcia powyżej 0,2 mm należy przed powlekaniem zamknąć lub naprawić po usunięciu ich przyczyn. Są to więc dwie granice: jedna, którą system zapewnia, i druga, od której trzeba przygotować podłoże.

Dla powłok elewacyjnych te wartości nie obowiązują. Pokazują tylko, że obie granice trzeba sprawdzić w karcie technicznej lub w dopuszczeniu wybranego systemu, zamiast przyjmować ryczałtową liczbę milimetrów.

Kiedy woda staje się problemem

DIN 4108-3 stawia na pierwszym planie ochronę przed deszczem przy obciążeniu deszczem zacinającym, aby woda nie dostawała się z powierzchni do konstrukcji przez pęknięcia lub kapilarne zasysanie. Baunetz Wissen opisuje trzy grupy obciążenia; tynki zewnętrzne bez szczególnych wymagań dotyczących obciążenia deszczem zacinającym mogą być stosowane tylko w regionach grupy I, dla grup II i III należy zastosować tynk wodoodporny. Przemawia to za uwzględnieniem grupy obciążenia lokalizacji w ocenie pęknięcia.

W badanym WDVS z polistyrenu pęknięcia tynku nie wpływały według IBP na zawartość wilgoci w warstwie izolacyjnej, ponieważ materiał izolacyjny nie jest higroskopijny ani chłonny; szkód następczych nie należało się spodziewać. Przy chłonnych podłożach lub materiałach izolacyjnych może być inaczej.

Co należy ustalić przed powlekaniem

  • Udokumentować fotograficznie przebieg i położenie pęknięć (narożniki okien, styki płyt, powierzchnia).
  • Sprawdzić ruch pęknięcia i zanotować wynik.
  • Nazwać przyczynę: skurcz, rozszerzalność cieplna, przyczepność, zbrojenie.
  • Uzasadnić wybrany środek i porównać go z kartą techniczną.
  • Zastrzeżenia wobec farby żądanej przez zamawiającego na ruchomych pęknięciach zgłosić na piśmie, możliwie przed rozpoczęciem prac. Formę opisuje artykuł Kontrola podłoża według VOB i BFS.

W wielu przypadkach pozostaje otwarte pytanie, jak długo pęknięcie trzeba obserwować, zanim uzna się je za spokojne. Nie ma na to stałej reguły; zależy to od przyczyny, elementu budynku i pory roku, dlatego należy do dokumentacji decyzji.

Źródła

→ Ekonomiczne planowanie ochrony elewacji w starym budownictwie

Czytaj dalej

Więcej praktycznej wiedzy z tego samego obszaru tematycznego.